Als ‘Dit moet ik toch kunnen?’ verandert in stress, overprikkeling en zelftwijfel

Het is een zin die zoveel cliënten uitspreken: “Dit moet ik toch kunnen?”
En eerlijk? Ik hoor mezelf hem ook weleens denken. Soms op momenten waarop mijn zenuwstelsel al lang heeft aangegeven dat het vol is.

Precies dan wordt die zin zo pijnlijk zichtbaar: de enorme kloof tussen wat je dénkt dat je zou moeten kunnen, en wat op dat moment écht haalbaar is.

In deze blog neem ik je mee in een situatie die velen zullen herkennen. Iets lijkt leuk, haalbaar, logisch… tot het dichterbij komt. Dan verschuift er iets. Dan neemt stress de regie over en bij mensen met autisme, angst, trauma of een overprikkeld zenuwstelsel is dat geen uitzondering, maar een voorspelbaar patroon.

Een mooi plan… tot het plots te veel wordt

Het begon met een schrijfweek die ik had geboekt:
duidelijk programma, structuur, eten verzorgd, begeleiding erbij.
Een veilige setting met voorspelbaarheid precies wat ik nodig had.

Tot de mail kwam: geannuleerd.

Teleurstelling, natuurlijk.
Maar meteen daarna mijn oude vertrouwde reactie: Oké, dan regel ik dit zelf.

En dat deed ik.
Vliegticket geboekt.
Huisje geboekt.

Ik voelde me bijna trots: autonoom, zelfstandig, ondernemend.
En ik zag mezelf al zitten: zon, zee, rust. Een uitgebreide versie van mijn dinsdag‑schrijfdagen; ideaal om aan mijn nieuwe boekidee te werken.

Want dat boek begint steeds meer vorm te krijgen:
het eerlijke verhaal over hoe ik jarenlang als ambitieuze vrouw maar doorging, tot mijn lijf en brein niet meer konden…burn-out en ik ontdekte dat ik autistisch ben. Hoe ik daarmee omga. Hoe ik terugkijk. Wat ik anders doe.

Kwetsbaar en krachtig tegelijk.

Maar precies dát stuk werd geraakt toen de datum dichterbij kwam.

Wanneer stress het stuur overneemt

Professionals zien dit dagelijks bij cliënten:
een situatie die er aan de buitenkant ‘gewoon’ uitziet, kan aan de binnenkant een complexe mix van stress, prikkels, onvoorspelbaarheid en herinneringen oproepen.

Dat gebeurde bij mij ook.

Wat eerst een fijn idee was, werd langzaam zwaarder:

• Waarom doe ik zo moeilijk?
• Ik zou dit toch moeten kunnen?
• Wat als er iets misgaat?

En vlak voor vertrek sloeg het om in een stortvloed van doemscenario’s:

• angst voor een rare taxichauffeur
• het idee dat ik daar helemaal alleen zit
• gedachten dat iemand het huisje binnenkomt
• zorgen over verkeerde intenties
• piekeren over eten, donker, locatie
• twijfels over route, oriëntatie, aankomsttijd

Dit is niet ‘aanstellen’.
Dit is een zenuwstelsel dat in overdrive schiet door onzekerheid, overprikkeling en eerdere ervaringen.

Bij autisme, angst of trauma voorspelt het brein gevaar om controle te houden.
Niet uit zwakte uit bescherming.

Autonomie is prachtig… tot het te veel vraagt

Voor de buitenwereld lijkt het simpel:

“Je gaat toch gewoon een paar dagen weg?”
“Het is toch leuk?”
“Je kunt dit toch prima alleen?”

Maar voor een systeem dat al overbelast is, betekent dit:

·       een nieuwe omgeving

·       verlies van voorspelbaarheid

·       onbekende sociale situaties

·       verandering van routine

·       mogelijk slaaptekort

·       oude spanning die opnieuw getriggerd wordt

Autonomie vraagt dan méér dan het zenuwstelsel aankan.

En wat je dan ziet?

Tranen.
Piekeren.
Vastlopen.
Niet meer weten wat je moet.

Wat helpt? Houvast, voorspelbaarheid en samen zoeken naar rust

Op die momenten helpt forceren nooit.
Wat wél helpt, is veiligheid en helderheid opbouwen, stap voor stap.

Voor mij werkt het om samen met mijn man overzicht te creëren.
Niet om de angst weg te poetsen, maar om mijn systeem weer te laten landen.

Wat hielp:

Samen een plan maken

Praten, ordenen, hardop denken.
De spanning wordt al minder zodra het niet meer alleen in mijn hoofd zit.

Dingen concreet en voorspelbaar maken

Voor veel mensen met autisme of stressgevoeligheid essentieel:

• taxi vooraf regelen vanaf het vliegveld
• foto’s van het huisje bekijken
• via Google Maps de omgeving verkennen
• zoeken waar de supermarkt zit
• een boodschappenlijstje maken
• bedenken wat nodig is op de aankomst dag

Structuur aanbrengen waar het kan

Je hoeft niet flexibel te zijn op alle fronten.
Voor sommige mensen (ikzelf incluis) is voorspelbaarheid pure zelfzorg.

Deze kleine voorbereidingen zakken mijn stressniveau
waardoor ik weer kon voelen: oh ja, ik wíl dit.

Wat professionals hierin kunnen herkennen

Deze situatie laat zien hoe belangrijk het is om gedrag niet los te zien van het onderliggende zenuwstelsel.

Let op signalen zoals:

·       toenemende twijfel na een besluit

·       scenario‑denken of piekerlussen

·       gevoeligheid voor details rond veiligheid

·       zelfkritische gedachten (“Ik moet dit kunnen”)

·       ontregeling vlak voor een spannende stap

Dit zijn geen karaktertrekken.
Dit zijn stress‑signalen.

En ze vragen niet om motivatiepraatjes, maar om:

• regulatie
• houvast
• voorspelbaarheid
• erkenning

Stressregulatie boven wilskracht

Veel mensen bedoelen het goed als ze zeggen:

“Het komt wel goed.”

“Je hoeft niet bang te zijn.”

“Gewoon proberen.”

Maar het zenuwstelsel reageert niet op logica.
Het reageert op veiligheid.

Wat wél werkt:

• stapjes verkleinen
• spanning normaliseren
• helpen structuur en overzicht te krijgen
• concretiseren wat iemand te wachten staat
• ruimte geven aan ambivalentie
• stressregulatie vóór actie

Dát is wat mensen helpt om weer in beweging te komen vanuit veerkracht, niet vanuit paniek.

Tot slot

Deze hele ervaring van dapper boeken tot overweldigd raken, van houvast creëren tot opnieuw kunnen ademen gaat rechtstreeks mee mijn boek in.

Het boek waarin ik schrijf over mijn reis als zorgintensieve moeder, autistische vrouw en professional.
Over moed, vallen, opstaan en ergens onderweg ontdekken dat zachtheid geen luxe is, maar noodzaak.

En ja… het begon allemaal met een zin die veel van ons maar al te goed kennen:

“Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het niet kan… maar ik moet het toch kunnen?”

Een vraag aan jou:

Welke kleine vorm van houvast kun jij deze week bieden, zodat iemand niet hoeft te kiezen tussen willen en kunnen?